Jan van der Heyden, kunstschilder, uitvinder en systeemdenker avant la lettre

Youri van Heumen, Titia Koerten
Leestijd: 5 minuten

Jan van der Heyden geldt als de Leonardo da Vinci van de Lage Landen. Hij was niet alleen kunstschilder, maar ook uitvinder van de slangbrandspuit en het straatverlichtingssysteem waarmee Amsterdam uitgroeide tot dé lichtstad van Europa. Zijn tot in de puntjes uitgewerkte plannen voor zijn uitvindingen zijn nu te zien op een tentoonstelling in het stadsarchief van Amsterdam. Uit de tentoonstelling blijkt dat zeventiende-eeuwer Jan van der Heyden een systeemdenker was.

Jan van der Heyden (1637 – 1712) groeide op in Gorinchem, maar op zijn negende verhuisden zijn ouders naar Amsterdam. Hij begon zijn carrière in de luxe spiegelwinkel van zijn broer op de Dam, maar maakte al snel naam als schilder van stadsgezichten. Over zijn opleiding is verder niets bekend, maar hij interesseerde zich ook voor werktuigbouwkunde en hij was een gewiekst zakenman.

Olielampen met glazen kap

In 1669 diende Van der Heyden een plan in om een straatlantaarnsysteem voor Amsterdam te introduceren. Het was een verbetering van een plan dat al eerder door iemand anders was ingediend. De uitvoering van dit oorspronkelijke plan verliep echter niet goed: de lampen, van doorzichtig hoorn en uitgerust met twee pitten, walmden en gingen steeds uit. Jan van der Heyden koos voor een armatuur van metalen strips met glas op een houten paal. Goede ventilatie en een ingenieus oliereservoir zorgden ervoor dat de lampen in alle weersomstandigheden helder brandden. ‘Hij kon ook nauwkeurig bepalen wat de afstand tussen elke lantaarnpaal moest zijn’, vertelt Erik Schmitz, een van de samenstellers van de tentoonstelling. ‘Hierdoor wist hij precies hoeveel palen nodig waren om Amsterdam te verlichten.’

Dit artikel is exclusief voor premium leden van High-Tech Systems Magazine. Al premium lid? Log dan in. Nog geen premium lid? Neem dan een premium lidmaatschap en geniet van alle voordelen.

Inloggen

Problemen met inloggen? Bel dan (tijdens kantooruren) naar 024 350 3532 of stuur een e-mail naar info@techwatch.nl.